وندالیسم و تاثیرات آن در فضای شهری

امروزه وندالیسم خصوصاً برای کسانی که در شهرهای بزرگ و پرجمعیت زندگی می‌کنند واقعیتی تلخ ودر عین حال گریزناپذیر است و تقریباً همه ما و تقریبا هر روز شاهد عوارض این معضل اجتماعی هستیم. ونداليسم از واژه وندال، نام قومي از اقوام ژرمن ـ اسلاو گرفته شده است، آنها در قرن پنجم ميلادي در نواحی ميان دو رودخانه اودر و ويستول زندگي مي كردند. آنان مردماني جنگجو، خونخوار و مهاجم بودند كه به سرزمين هاي اطراف حمله می کردند و باعث تخريب و تاراج مناطق و آبادي هاي متصرفه می­شدند. روحیه ویرانگری آنها که در تاریخ به جای مانده بود سبب گردید که بعد از آنها به ویژه در قرن بیستم، افرادی را که آگاهانه اموال، اشياء و متعلقات عمومي، آثار هنري، علمی، تاریخی و باستانی را تخریب می کنند وندالیسم نامند.

وندالیسم شهری

بنابراین وندالیسم پدیده­ی اجتماعی است که تخریب امکانات و وسایل عمومی راه به همراه دارد. این پدیده اجتماعی در سده­های گذشته وجود داشته است، اما از نیمه دوم قرن بیستم بیشتر مشاهده شده است و به دلیل گستردگی و وسعت شهر و تراکم جمعیت، مکان اصلی بروز این پدیده شهرها و به ویژه کلانشهرها بوده است. وندالیسم اثرات مختلفی بر فضای شهرها دارد که زیان­های اقتصادی، روانی، اختلال در نظم عمومی و غیره را شامل می­شود.

هدف از این مقاله بررسی پدیده وندالیسم و اثرات آن بر فضای شهری است. بررسی مسائل و مشکلات باعث آشکار شدن راه حل­های و راهکارهای ممکنه برای یک موضوع می­شود. از اینرو پژوهشگر سعی کرده است که در حد توان بضاعت علمی خود با بررسی مسئله وندالیسم و اثرات مخرب آن برفضای شهری، به این مسئله توجه نماید تا با تلاش­های سایرین، اقدامات مناسب­تر صورت گیرد. قطعا بررسی­های علمی مکرر در حوزه دانشگاه، بستر راهکارهای عملی برای بهبود این پدیده اجتماعی را هموار خواهد کرد.

با این مقدمه موضوع وندالیسم و اثرات آن در فضای شهری به شرح زیر شروع می­شود.

1-     کلیاتی درباره مفهوم وندالیسم

افراد مختلف از واژه وندالیسم تعاریف متفاوتی ارائه داده­اند که در زیر چند نمونه از آنها بیان می­شود: وندالیسم در لغت به معنای ضدیت با فناوری و آثارفناوری و وحشیگری تعریف می­شود(آریانپورکاشانی).

محسنی تبریزی نیز آن را به مثابه ی جنایتی خرد و از انواع بزهکاری جوانان می­داند.

مایرو کلینارد وندالیسم را تخریب ارادی اموال و متعلقات عمومی به صورتی مداوم و مکرر تعریف می­کند.

پدیده وندالیسم یا تخریب اموال عمومی‌یک پدیده اجتماعی زشت و مذموم است که در متون جامعه شناسی به عنوان نوعی روحیه بیمارگونه مطرح است که فرد تمایل دارد به صورت ارادی و آگاهانه اموال عمومی ‌و گاه اموال خصوصی را تخریب کند. این پدیده ریشه در ضمیر انسان‌ها دارد و به جنسیت، نژاد، ملیت، فرهنگ، مذهب، سن، قومیت، مدرک، نوع خانواده و جامعه بستگی ندارد و در همه ممالک توسعه ‌یافته، کمترتوسعه ‌یافته و درحال توسعه دیده می‌شود.

وندالیسم به دو دستة كلی گروهی و فردی تقسیم می­شود که بیشتر تخریب­ها توسط وندالیسم فردی اتفاق می­افتد و خسارت­های زیادی را نیز به جامعه وارد می‌سازد. براساس تحقیقات انجام شده در جهان، اعمال وندالیستی بیشتر توسط جوانان انجام می‌شود بدون آنکه بدانند این عمل جرم است. آنها اعمال خود را نوعی شوخی می‌دانند.

در رابطه با وندالیسم باید به این نکته نیز اشاره نمود که وندال­ها از قشرها و طبقات مختلف جامعه می‌باشند و تنها در بین طبقات پایین و كم­تحصیل نیستند. هَكِرها و كسانی كه ویروس وارد شبكه اینترنت می‌كنند، جزء وندال­ها محسوب می­گردند. با این وجود کارشناسان اجتماعی نظرات گوناگونی راجع به بروز این پدیده، ابراز کرده‌اند که دلایلی مانند بیماری‌های روحی، روانی و فقر اقتصادی، پایین بودن سطح تحصیلات، مصاحبت و همنشینی با دوستان بزهکار، ابتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی، هوش پایین، مشكلات خانوادگی و تربیتی و مشكلات اجتماعی و فرهنگی باعث بروز پدیده اجتماعی وندالیسم می­شود. بررسی موشکافه عوامل تاثیرگذار بر وندالیسم دور از تخصص نویسنده مقاله است.

اکنون با توضیحات فوق، با استفاده از مصادیق وندالیسم به بررسی تاثیرات وندالیسم در فضاهای مختلف شهری پرداخته می­شود.

2-   مصادیق رفتارهای وندالیستی در فضای شهری

نوشتن یادگاری در بناهای تاریخی و اماکن مذهبی، مجسمه‌های نصب شده در میادین، پارک‌ها و اماکن عمومی، سینماها، آسانسورها، پارک‌ها و فضاهای سبز عمومی، صندلی‌های اتوبوس و مترو، کتاب‌های کتابخانه‌ها، تلفن‌های عمومی، صندوق‌های پست

کندن و برداشتن علایم راهنمایی، شکستن یا خم نمودن چراغ‌های راهنمایی و حتی بی توجهی به چراغ راهنمایی؛ اگر در محل تقاطع چهارراه­ها منتظر سبز شدن چراغ عابر پیاده باشید با بسیاری از جوانان برخورد خواهید کرد که افراد یا دوستان­شان که برای چراغ عابر پیاده منتظر هستند را به باد تمسخر می­گیرند، این رفتار نیز در زمره رفتار وندالیستی قرار دارد.

آسیب زدن به بدنه اتومبیل از طریق آلات برنده نظیر چاقو و قیچی و ابزاری مانند آچار، پنجه بوکس،کلید، میخ، ناخن گیر، سنگ، مواد رنگی، جوهر، انواع اسپری‌های رنگی، تیرکمان، تفنگ، مواد شیمیایی، قیر، چسب، مته، دریل؛ پنجر نمودن لاستیک چرخ‌های اتومبیل و شکستن شیشه‌ها و آیینه‌های اتومبیل. همه آسیب­های ممکنه برای کلیه اتومبیل­های شخصی که در داخل خیابان­ها و کوچه­ها پارک شده است امکان پذیر است ولی اتومبیل­های گران قیمت بیشتر در معرض این رفتار وندال­ها قرار دارد زیرا یکی از دلایل بروز آن، وجود ثروتی است که فرد وندال از آن محروم است و فرد ثروتمند را عامل فقر خود(وندال) می­داند.

مصداق دیگری از رفتار وندالیستی، طرفداری از تیم­های فوتبال است که افرادی مانند جولیانا، مارش وهمکاران، رامون اسپایچ و …، رفتار این گروه را وندالیسم و اوباشگری نام می­نهند.

پاره کردن بنرها و پوستر های تبلیغاتی و پخش آنها در روی زمین؛ نصب و نوشتن آگهی و تبلیغات بر روی دیوار منازل، اماکن عمومی و ساختمان­های دولتی بدون توجه به مکان ویژه نصب آگهی و تبلیغات؛ در بسیاری از شهرها مکان­های تعریف شده­ای برای نصب آگهی و تبلیغات تهیه شده که برخی افراد بدون توجه به آن در نزدیک ترین مکان، آگهی ها را نصب می­کنند.

  • شکستن و آسیب زدن به درختان
  • دیوارنویسی
  • تخریب نیمکت­ها، نورپردازها، سایه گسترها، میزهای پیک نیک، تجهیزات روشنایی در پارک­ها، بیرون کشیدن یا کندن گل های پارک، آزار دادن حیوانات و جانوران تفریحگاه های عمومی یا پارک وحش
  • مسدود کردن و تخریب فواره ها و انداختن آشغال در محوطه آب نما
  • تخریب تجهیزات روشنایی در درون خیابان ها و کوچه ها
  • تخریب یا نوشتن فضای سایه بان ایستگاه های اتوبوس، نوشتن بر روی بدنه اتوبوس یا صندلی های آن، کندن قسمتی از بدنه صندلی اتوبوس، کندن و بردن آرم اتوبوس ها
  • نوشتن الفاظ زشت و ناپسند در مکان های عمومی چون اتوبوس ها، سرویس های بهداشتی عمومی، دیوارها، صندلی ها و دیوارهای کلاس درس دانشگاه ها
  • کندن و برداشتن تلفن عمومی، شکستن شیشه های کیوسک تلفن، نوشتن یادگاری بر روی کیوسک های تلفن
  • قرار دادن موانع بزرگ روی خطوط راه آهن و پرتاب سنگ به شیشه های قطار
  • آسیب رساندن به ورزشگاه ها و تجهیزات ورزشی
  • شکستن شیشه ها، شکستن درب فروشگاه ها، استفاده از مواد منفجره و آتش زا
  • شكستن و دزديدن سطل هاي زباله
  • نصب تابلو و پرچم با ميخ يا سيم و كابل به بدنه درختان خيابان و در و ديوار شهر
  • پاره كردن صندلي های مترو و صندلي سينماها
  • شل كردن پيچ و مهره صندلي های اتوبوس ها و نیمکت های پارک
  • تخريب مجسمه ها و تابلوهاي نصب شده در داخل پارك ها و فضاي سبز
  • ايجاد حريق عمدي در پارك ها خصوصاً پارك هاي جنگلي
  • تخريب توالت ها و دستشويي هاي داخلي پار کها و فضای سبز
  • تخريب شيرهاي آب و دستگاه هاي آب سردكن داخل پارك ها و فضاهاي سبز
  • تخريب وسايل محوطه ی بازی كودكان

3-   نتایج وندالیسم در فضای شهری

پدیده وندالیسم مانند دیگر انحرافات اجتماعی، نتایج پنهان و آشکار زیادی دارد. وندالیسم نوعی از بزهکاری های جوانان است که مخل نظم عمومی است. وندالیسم باعث کاهش کیفیت زندگی شهری می شود و با افزایش پرخاشگری و خشونت در شهرها نه تنها در افت کاری و استفاده ی عمومی از مکان های تفریحی تأثیر دارد، بلکه در افزایش احساس ترس و ناآرامی و نابهنجار نیز تأثیر گذار است.

زیانهای اقتصادی یکی ازمهم ترین و بارزترین آسیب های وندالیسم است که هر ساله بخش عظیمی از بودجه ی کشورها صرف تعمیر و بازسازی وسایل تخریب شده می شود. علاوه بر صرف هزینه اقتصادی، شهروندان زمان زیادی را نیز از امکانات عمومی بی بهره هستند تا وسایل عمومی از تعمیر و بازسازی بازگردد و مجددا شهروندان بتوانند از آنها استفاده کنند. این زمان از دست رفته از بهره بری امکانات عمومی منجر به نارضایتی و بی اعتمادی مردم از مدیریت شهری و سرمایه اجتماعی می شود.

بعد روان شناختی، یکی دیگر از نتایج وندالیسم است. زشت شدن مناظر شهری، هم احساس کدری به شهروندان می دهد و هم به نحوی محرک انگیزه های دیگر وندال ها برای افزایش تخریب می شود.

یکی از نتایج مهم در رابطه با وندالیسم این نکته است که “وندال هاي كهن یا همان وندال های قرن پنجم میلادی”، سرزمین های دیگران را نابود می کردند، یعنی با هجوم هاي وحشيانه خود، چيزي را ويران مي كردند كه ساخته دست یک کشور دیگر بود و به اقتصاد سرزمین خود آسیبی نمی زدند. اما “وندال هاي مدرن” چيزي را نابود مي سازند كه از آن جامعه خودشان است، یعنی ضرر و زیان آن دامن خودشان را هم می گیرد ولی از آن آگاه نیستند. البته باید این نکته را یادآور شد فرد در هر سرزمینی که هست نباید دست به تخریب بزند چه متعلق به آن کشور باشد و یا نباشد.

اگر خواسته باشیم کلیه تاثیرات وندالیسم را در فضای شهری نشان دهیم می توانیم آنرا در قالب نمودار زیر بیاوریم که گویای بیشترین رفتارهای وندالیستی در فضاهای مختلف شهری است.

نموداربا آنچه در متن آمد، نشان داده شد که وندالیسم­ها متعلق به یک گروه خاص، طبقه خاص، میزان تحصیلات خاص و غیره نیستند. برای جلوگیری و پیشگیری از بروز چنین پدیده ای در یک جامعه، الزامات زیادی وجود دارد که برخی از آنها در زیر بیان می شود و می تواند به عنوان راهکار مطرح شود:

تربيت خانوادگي؛ فرهنگ سازي و بالا بردن شعور اجتماعی؛ افزايش مشاركت مردمي؛ دقت در استفاده از فضاهای بالقوه برای رفتارهای وندالیستی؛ افزایش نظارت های اجتماعی؛ افزایش فضاهای عمومی، نیمه عمومی و خصوصی؛ باز طراحی شهری برای استفاده مناسب از فضاها، توجه به امر زیباسازی و زیبشناسی شهری، در نظر گرفتن استحكام و شكل فيزيكي مناسب در ساخت سازه ها و فضاهای شهری و غیره.

نمودار

منابع

  • قرائتی ،مریم(بی تا). وندالیسم، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان
    فرامرز، مرتضی(1389). چالش فرهنگی شهرنشینی ،بررسی رفتارهای وندالیستی در فرهنگ شهر، همايش منطقه اي تاثير تعلق و همبستگي اجتماعي بر پيشگيري از ونداليسم
  • احمدی علی آبادی،کاوه(1389). گذري بر ونداليسم و تقابل سنت و مدرنيته
  • محسني‌تبريزي، ع.(1383).ونداليسم؛ مباني روان شناسي اجتماعي، جامعه شناسي و روان شناسي رفتار ونداليستي در مباحث آسيب شناسي و كژرفتاري اجتماعي. نشر آن. تهران.
  • رﺣﻴﻤﻲ، اﻣﻴﻦ(1387). ﻋﺸﻖ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻫﺎ. ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﻞ رﺷﺪ وﻧﺪاﻟﻴﺴﻢ در ﺟﻮاﻣﻊ ﺷﻬﺮي. ﺟﺎم. ﺟﻢ، 6/11/1387، ص. 14
  • قاسمي، و، ذوالاكتاف، و، نورعلي وند، ع (1388). جامعه شناسي ورزش ونداليسم و اوباشگري در ورزش فوتبال. تهران: انتشارات جامعه شناسان.
  • وندالیسم در شهر 1، سازمان زیباسازی شهر تهران
  • وندالیسم در شهر 2، سازمان زیباسازی شهر تهران
  • وندالیسم در شهر 4، سازمان زیباسازی شهر تهران

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *