نظام كنترل و هدايت فضاي شهري

محصول نهايي فرايند طراحي فضاي شهري، منحصر به ارائه تعدادي نقشه يا پرسپكتيو نمي‌گردد يا به قول پيترهال توليد ترسيماتي خوب براي چسباندن روي ديوار نيست. آنچه نهايتاً از كل فرايند بايد حاصل شود، نظام كنترل و هدايت فضاي شهري مورد طراحي مي‌باشد. در واقع نقشه‌ها و پرسپكتيوها بيان تصويري نظام كنترل و هدايت هستند و دليلي ندارد آنچه به تصوير كشيده مي‌شود، عيناً نيز اجرا گردد.

ضوابط و مقررات شهرسازی

اهميت نظام كنترل و هدايت طراحي فضاي شهري از ماهيت خود طراحي شهري ناشي مي‌شود. چرا كه در طراحي فضاي شهري، فضا در طول زمان و به تدريج دچار تغيير مي‌شود و در دراز مدت، مطلوب نظر طراح را احراز مي‌نمايد. لذا اهميت تغييرات فضاي شهري در خلال زمان و با عنايت به ارگان هاي دخيل در آن، با ارائه يك طرح مقطعي امكان پذير نمي‌باشد و نياز به نظامي هست كه بتوان ضمن تعيين يك چارچوب كلي، شرايط زمان را نيز ملحوظ داشت.

نظام كنترل و هدايت در طراحي فضاهاي شهري كنوني ابزارهاي متنوعي را در سطوح مختلف بكار مي‌گيرد كه اگر چه بر سر تعريف آنها توافق كاملي وجود ندارد، لكن مي‌توان آن‌ها را در چهار گروه عمده از اركان اين نظام تحت عناوين چارچوب طراحي شهري (Framework)، رهنمود يا راهنمايي طراحي شهري (Guideline)، دستورالعمل طراحي شهري (Brief) و ضوابط طراحي شهري (Code) دسته بندي نمود.

چارچوب طراحي شهري بازخوردي از نحوه اجراي سياست‌ها است كه عمدتاً چشم اندازي از آينده طراحي بازخوردي از نحوه اجراي سياست‌ها است كه عمدتاً چشم اندازي از آينده طرح را به نمايش مي‌گذارد و در واقع بازتابي از تمام اصولي است كه شكل فيزيكي توسعه فضاي شهري را در آينده رقم مي‌زنند. چارچوب طراحي شهري چنانكه از عنوان آن و موقعيت مكاني تحقق سياست‌ها را معلوم مي‌كند و از ميان اركان نظام هدايت و كنترل كلي‌ترين و عيني‌ترين شكل راه حل است. چرا كه براي ترسيم چشم انداز مورد بحث نيازمند بكارگيري ابزارهاي بيان تصويري است اما از فرم تنها براي تجسم نظر طراح بهره مي‌گيرد بدون آنكه تأكيدي بر آن داشته باشد.

در واقع استفاده از چارچوب براي طراحي فضاهاي شهري گرچه لازم است اما لحاظ نمي‌باشد. زيرا معمولاً چارچوب طراحي شهري نحوه رسيدن به چشم انداز ترسيم شده معلوم نگرديده است. از اين رو نياز به راهنماي طراحي هست تا هدايت به سوي چارچوب تعيين شده را به عهده بگيرد. لذا اگر در نظام كيفيت و هدايت، چارچوب ابزاري براي كنترل اقدامات صورت گرفته يا در دست انجام با آينده نهايي طرح باشد. راهنماي طراحي، ابزار هدايت است و به همين لحاظ اين دو لازم و ملزوم يكديگر در رساندن طرح به سر منزل مقصود هستند. راهنمايي طراحي بيان مي‌دارد كه براي حركت در چارچوب تعيين شده چه مواردي بايد مورد توجه دقيق قرار گيرد و بصورت مشخص مورد مطالعه و طراحي قرار گيرد، اما خود مستقلاً طرح نهايي براي اين موارد ارائه نمي‌دهد بلكه ارائه اين طرح را به عهده دستورالعمل يا ضابطه واگذار مي‌كند.

ضوابط در واقع تصميم‌گيري نمي‌كنند اما به تصميم گيرندگان كمك مي‌كنند تا به ويژگي‌ها و كيفياتي كه براي ارزيابي يك پروژه ضروري است توجه خاص مبذول داشته و آنها را به طرح منتقل كنند. ضابطه، كوتاه‌ترين، صريح‌ترين و بدون تفسير‌ترين عبارتي است كه بايدها و نبايدها را در فضاي شهري مورد طراحي مشخص مي‌كند. مفهوم ضابطه به نوعي ناظر به آينده نيز هست چرا كه اين بايدها و نبايدها مي‌بايست در دراز مدت مد نظر قرار گيرند. به همين خاطر مدت و دوام و پايداري ضوابط بستگي به ميزان تطابق آنها با شرايط خاص متنوعي كه در طول زمان با آن مواجه مي‌شوند دارد.