مشارکت در شهر سالم و ارتقای کیفیت زندگی

یکی از عوامل ایجاد نشاط و شادابی در شهروندان، وجود فضاهای جذاب و زیبا در محیط زندگی است. زیبا سازی و پاکیزگی محیط‌های شهری از وظایف بسیار مهم شهرداری‌های سراسر دنیاست. شهرداری‌ها و شوراهای شهر تمام تلاش خود را به کار می‌بندند تا با زیبا کردن شهرها، محیطی خوشایند و آرامش بخش را برای شهروندان فراهم آورند. عوامل متعددی در آلودگی و نازیبایی شهر نقش بازی می کنند که از آن جمله عبارتند از وجود آلودگی بصری روی دیوار ساختمان ها، تبلیغات نامناسب، نماهای بدمنظر و فرسوده، رنگ بندی نامتناسب و ناهمگون ساختمان های تجاری، تابلوهای تبلیغاتی غیراستاندارد و … . رفع این مشکلات مستلزم همکاری شهروندان با شهرداری ها و تقویت اعتماد بین آنهاست تا مشارکت جویی را به عنوان یک اصل در رفتار شهروندی نهادینه سازد. بدون شک، مشارکت مردم در فرآیند زیبا سازی محله‌های شهر، یک اقدام فرهنگی-اجتماعی با مبنای کالبدی است که باید به عنوان سنتی رایج مرسوم شود.

Cardiff-Healthy-City-Model

استفاده از پتانسیل مشارکت عمومی در زیباسازی محله‌های شهر و جلب اعتماد آنان می‌تواند زمینه‌ساز خلاقیت در حفظ نظافت و زیبایی محله‌ات و ارتقای سطح سلامت شهر باشد. از نمونه‌های بسیار جالب در مورد پاکیزگی و زیباسازی محله‌های شهری می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

طرح داوطلبانه: محله ات را دوست بدار

ناحیه کلمبیا در واشنگتن به خاطر دخیل نمودن ساکنان و شهروندان برای ایجاد یک محله پایدار و زیبا و اجرای طرح داوطلبانه “محله خود را دوست بدار”، در سال 2014 وجوه اعطایی 25 هزار دلاری صندوق “تأثیر داوطلبانه خدمات شهری” را از آن خود کرد. این صندوق که در سپتامبر 2009 توسط مایکل آر. بلومبرگ، شهردار نیویورک و 16 شهردار دیگر از سراسر آمریکا تأسیس شد، ائتلافی بالغ بر 180 شهردار است که همگی آنان متعهد به حفظ شرایط بهینه شهری از طریق خدمات اثرگذار داوطلبانه هستند. این جایزه ویژه به شهردارانی اعطا می‌شود که ابتکارات فوق‌العاده‌ای را برای اقدامات داوطلبانه در خدمات شهری بکار گیرند. طرح ابتکاری “محله ات را دوست بدار”، تلاشی است برای ایجاد یک محله پایدار که به موجب آن ساکنان در ساخت یک شهر سالم‌تر، سبزتر و سرزند‌ه‌تر نقش فعال، سازنده و متفاوتی ایفا می‌نمایند. قرار است از طریق اجرای این طرح در ناحیه کلمبیا، 430 درخت کاشته شود، 25 بلوک شهری بازسازی گردد و سه باغ –اجتماعی (باهمستان) در کنار چندین پارک محلی دیگر ایجاد شود.

برنامه تأثیر داوطلبانه به عنوان یک استراتژی پایدار برای حل چالش‌های محلی شناخته شده است و ساکنان را در دگرگون ساختن جوامع از طریق خدمات فعالانه درگیر می سازد. هماهنگ کنندگان پیشرو برای برنامه “محله ات را دوست بدار” معاونت شهردار در امور مشارکت جویانه و داوطلبانه است‌ که با دفتر شهردار در راستای شهر سالم و اداره پارک‌ها و تفریح گاه ها، دایره خدمات عمومی و نیز صدها داوطلب مردمی، برای رسیدن به اهداف و نتایج این برنامه همکاری تنگاتنگ و مستمر دارد.

“الگوی خدمات شهری مشارکت جویانه” بر اثرگذاری داوطلبان متمرکز است، بدین معنا که استراتژی‌های داوطلبانه ای که نیازهای اجتماعی را هدف قرار می‌دهند، بهترین عملکردها را بکار می‌بندند و برای برآورد میزان پیشرفت، نتایج شفاف و قابل سنجش را ارائه می‌کنند. از زمان معرفی این مدل در سال 2009 ده‌ها شهر آن را به مرحله اجرا درآورده اند. بیش از 60 شهردار برای دریافت وجوه اعطایی تأثیر داوطلبانه خدمات شهری به منظور حمایت از بیش از 90 فعالیت ابتکاری درخواست داده‌اند. این وجوه بین 25000 تا 100000 دلار متغیر است.
صندوق تأثیر داوطلبانه خدمات شهری که توسط جمعیت بشردوستانه بلومبرگ بنیان نهاده شده است یک صندوق با ذخیره چندین میلیون دلاری است که در اولین دور تقریباً یک میلیون دلار در اکتبر 2012 و در دور دوم یک میلیون دلار دیگر به شهرهایی که استحقاق دریافت این وجوه را داشتند، اهدا نموده است. شهرهای دریافت کننده وجوه بر مبنای کیفیت طرح‌های ابتکاری، مقیاس و پتانسیل اثرگذاری و میزان کارایی طرح‌های قابل اجرا برگزیده شدند. ابتکارات صندوق تأثیر داوطلبانه خدمات شهری، مسائلی را در حوزه اولویت‌های خدمات شهری در زمینه‌های آموزش و جوانان، سلامت، بهسازی محله‌ها، آمادگی و ایمنی، پایداری و کارآزمودگی مورد بررسی قرار می‌دهد.

انتخاب یک محله، حفظ یک درخت

همچنین مرکز شهر پاکیزه با همکاری اداره جنگلبانی شهری طرحی را تحت عنوان “انتخاب یک محله، حفظ یک درخت” ارائه داده‌اند که به موجب آن فرد می‌تواند در هر معبری که دوست دارد درخت یا درختانی را برای آبیاری هفتگی انتخاب نماید. پذیرفته شدگان در این برنامه، توافق خواهند کرد تا بصورت هفتگی درختان را در یک دوره زمانی دوساله آبیاری کنند. همچنین هزینه آب مصرفی برای آبیاری درختان رایگان خواهد بود. اگر درخت دارای برچسب یا بارکد QR باشد، به سادگی می‌توان با استفاده از تلفن هوشمند خود آن را اسکن و سپس بصورت آنلاین، با تلفن و یا با ایمیل به سئوالاتی در زمینه انتخاب درخت پاسخ داد.

طرح شهر پاکیزه

شهرداری فلورانس در زمینه اجرای طرح زیباسازی و پاکیزه نگهداشتن شهری، رتبه دوم را در کشور ایتالیا داراست و در سال ۲۰۰۴ توانست جایزه ویژه این بخش را به خود اختصاص دهد. احراز این جایگاه نیازمند شرایط خاصی است که از جمله آنها مطالعات و کوشش‌های عملی موفق در جهت تشویق عموم مردم برای کاهش تولید زباله، زیباسازی، کاهش فاضلاب و بهبود سطح زندگی مردم می باشد. یکی از عوامل مهم این موفقیت کار مداوم و پیگیری مسئولان و همکاری مردم در راستای اجرای طرح شهر پاکیزه بود. در اجرای این طرح همکاری صاحبان مشاغل، شهروندان، گروه‌ها و مؤسسات دولتی و غیردولتی، اماکن مذهبی، مدارس و دیگر اقشار باعث پیشرفت و سرعت در کار شد. به اذعان مسئولان شهر نیل به این جایگاه بدون هماهنگی و همکاری با شهروندان میسر نبوده است. طرح شهر پاکیزه، به صورت هفتگی انجام می‌شود و در این برنامه حدود ۲۵۰۰ نفر مشارکت دارند. در اجرای این طرح برای اولین بار، حدود ۱۸ تُن زباله، ۱۶۸۹ حلقه لاستیک و ۲۰ درخت خشک و مقدار بسیار زیادی شاخ و برگ جمع‌آوری و بازیافت شد. در این برنامه نیروهای داوطلب حدود ۱۴۴ کیلومتر خیابان، ۵ پارک و ۱۴ محله را تمیز کردند و شهر را بیش از پیش سالم سازی کردند.

تمیزترین شهرهای دنیا

محیط‌‌های کثیف و نامرتب چشم هر بیننده‌ای را آزار می‌دهد و باعث می‌شود تا بازدیدکنندگان خاطرات منفی این مکان را در ذهن نگه دارند و آن را با خود به خانه ببرند. این روزها، نظافت فضای شهری به یک موضوع عمده و مهم در مباحث گردشگری نیز تبدیل شده است. هر چقدر شهر محل سکونت تمیزتر باشد شهروندان سالم‌تر خواهند بود. همچنین گردشگران بیشتری جذب آن محل خواهند شد. به همین دلیل سازمان‌های بین‌المللی با در نظر گرفتن معیارهایی همانند مدیریت زباله‌ها، انرژی و تصفیه هوا، 10 شهر زیر را در سال 2014 به عنوان تمیزترین شهرهای جهان انتخاب کردند.

  1. کلگری کانادا: پاکیزه‌ترین شهر جهان بین رشته‌کوه‌های راکی واقع شده است. دو رودخانه‌ای که از مرکز شهر کلگری می‌گذرد، به همراه مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری در حاشیه و ساحل رودخانه، از نماد‌ها و جاذبه‌های اصلی گردشگری این شهر محسوب می‌گردند. همچنین، این شهر در بین دیگر شهرهای کانادا بیشترین تابش نور را دارد.
  2. آدلاید استرالیا: شهر آدلاید استرالیا چند سالی است که جایگاه خود را در بهترین‌های دنیا حفظ کرده است. این شهر به عنوان یک مرکز تجاری و داشتن مؤسسات مالی متعدد زبانزد است. سیستم بهینه و پیشرفته دفع زباله‌ها و استفاده مجدد از آنها در این شهر مثال زدنی است.
  3. هونولولو هاوایی آمریکا: هونولولو که بهشت گرمسیری و مروارید هاوایی نام دارد، سومین شهر تمیز دنیا در جهان می‌باشد. تمام منابع مالی در این شهر قرار دارند. با وجود داشتن آتشفشان‌های فعال، اتخاذ سیاست‌های اصولی شهری انسان محور، این شهر را به یکی از دارندگان سالم‌ترین هوا و پاکیزه‌ترین شهرهای دنیا تبدیل نموده است.
  4. مینیاپولیس آمریکا: این شهر که در معنای تحت‌الفظی “شهر آب” نام دارد، یکی از پرجمعیت‌ترین و تمیزترین شهرهای آمریکاست و به عنوان شهر سبز شناخته شده است.
  5. کوبه ژاپن: ژاپنی‌ها بخاطر نظم و مسئولیت‌پذیری‌شان در دنیا شناخته شده هستند و بنابراین هیچ فرصتی را برای تمیز نگه داشتن شهرهایشان از دست نمی‌دهند. اقتصاد پویا و شهروندان وظیفه‌شناس به تمیز نگه داشتن این شهر کمک شایانی کرده است.
  6. کپنهاگ دانمارک: این شهر در بحث حفاظت از محیط زیست سرآمد همه شهرهاست. حفظ و پاکیزگی شهر کاملاً بی‌نقص است و تمام خودروها مجبور به استفاده از فیلترهای مخصوص و اضافی برای اگزوز ماشین هستند.
  7. ولینگتون نیوزلند: هر چند که این شهر یک مقصد معروف در میان گردشگران نیست سیستم پیشرفته دفن زباله، این شهر را به یکی از پاکیزه‌ترین شهرهای دنیا تبدیل کرده است.
  8. هلسینکی فنلاند: مناظر زیبا و فوق‌العاده این شهر، چشم هر ببیننده‌ای را می‌نوازد. مسئولان شهری هلسینکی با بهینه کردن مصرف سوخت و نظارت مداوم بر نحوه و میزان آلودگی خودروهای عمومی و شخصی و تعطیلی یا انتقال کارخانه‌های آلوده کننده هوا به مکان‌های دور، یکی از بهترین شهرهای دنیا را دارند.
  9. اسلو نروژ: در این شهر و حومه آن هیچ کارخانه صنعتی وجود ندارد.سیستم دفـعزباله وفاضلاب آنبسـیارپیشرفته و مکانیزه است. مدیریت آلودگی شهری اسلو سالهاست که به عنوان الگوی مدیریت برتر شهری معرفی می‌شود.
  10. فرایبورگ آلمان: این شهر یک اکوسیتی (بوم شهرگرایی) است که عنوان دهمین شهر پاکیزه جهان را از آن خود کرده است. این شهر زیبا توسط تپه‌های سرسبز احاطه شده است و شهروندان آن به استراتژی‌های دوستدار محیط زیست تمایل زیادی نشان می‌دهند. شهر فرایبورگ بخاطر داشتن هوای سالم و مناظر کوهستانی و نیز پاکیزگی فوق‌العاده به یک کانون گردشگری عمده تبدیل شده است.

منابع:

  • http://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/en/news/helping-clean-city-air-through-local-initiatives
  • http://occc.dc.gov/release/district-columbia-awarded-25000-cities-service-grant-implement-love-your-block-dc-voluntee-0
  • www.listofwonders.com/top-10-cleanest-cities-in-the-world
  • وبسایت مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر مشهد