شناخت محیط طبیعی، انسان ساخت و اجتماعی

محیط واژه ای جامع و کامل است که اگرچه در ظاهر به مجموعه اشیایی که در یک فضای تعریف شده ی وسیع یا حتی کره زمین قرار دارند ، اطلاق می شود، ولی در بسیاری از فرهنگها و ازجمله فرهنگ ایرانی عوامل و عناصر و مفاهیم غیر مادی (همچون اصول و قوانین حاکم بر عالم هستی و طبیعیت و فرهنگ جوامع انسانی)را نیز شامل می شود . محيط در فارسي به معناي ” احاطه كننده“ و ”در برگيرنده دنيا“ است ، معادل انگليسي آن ENVIRONMENT (محيط متغير و ناپايدار) و برابر فرانسه اش MILIEU (محيط) است .در فرهنگ فارسي دكتر عميد، محيط زيست اينگونه معني شده است: “جائي كه انسان در آن زندگي مي كند اعم از كشور يا شهر يا جامعه يا خانواده”

انواع-محیط-انسانی

طبق تعريف واژه ENVIRONMENT عبارتست از: محيطي شامل هوا، آب، خاك، منابع طبيعي، گياهان، جانوران، انسان و روابط متقابل بين آنها كه سازمان در آن فعاليت مي نمايد. براي طبقه بندي محيط نظريه هاي مختلفي وجود دارد. هلپاخ آلماني که از بنيانگذاران روانشناسي محيط محسوب مي شود حدود 100 سال پيش گسترش بي رويه مکتب ساخت گرایی و پژوهشهاي آزمايشگاهي را مورد انتقاد قرار داده و به بررسي تأثير شرايط محيطي بر رفتار پرداخته است.

به اعتقاد جان لنگ محیط عبارتست از فضای موجود اطراف انسان که بر دو نوع است: بالقوه و بالفعل. محیط بالقوه همان محیطی را شامل می شود که طراحان خلق می کنند و محیط موثر محیطی است که مورد استفاده شهروندان است. در واقع یک محیط موثر در حال شدن است و محیط بالقوه محیطی در اندیشه است پس در محیطی موثر که در ادراک و در نتیجه احساس بدست می آید.

کافکا بین محیط جغرافیایی و محیط رفتاری تمایز قائل شده است. او محیط جغرافیایی را به عنوان محیط واقعی، چیزی تعریف می کند که به واقع فرد را در بر می گیرد و محيطي که به طور عيني وجود دارد، در حالیکه محیط رفتاری، تصویر شناختی محیط عینی است که اساس رفتار را شکل می دهد بدان گونه که به وسيله فرد تجربه مي شود به کار مي رود. به زعم کورت کافکا (1935) روانشناس آلمانی و از بنيانگذاران مکتب گشتالت محیط زیست از چهار بعد قابل بررسی می باشد:

انواع محیط

کافکا در عین حال بین محیط جغرافیایی و محیط رفتاری تمایز قائل شده است. او محیط جغرافیایی را به عنوان محیط واقعی، چیزی تعریف می کند که به واقع فرد را در بر می گیرد و محيطي که به طور عيني وجود دارد، در حالیکه محیط رفتاری، تصویر شناختی محیط عینی است که اساس رفتار را شکل می دهد بدان گونه که به وسيله فرد تجربه مي شود به کار مي رود.

از جنبه ای دیگر می توان در هزاره سوم محیط یا محیط زیست (معادل و برابر با یکدیگر) در تعریف در برگیرنده مقوله های فرهنگ، سیاست ، اقتصاد ، طبیعت و صنعت است. اکثر صاحبنظران علم محیط آن را به سه دسته تقسیم می کنند:

1- محيط طبيعي مانند خاک، هوا ، نور و … که انسان و رفتار وي را تحت تأثير قرار مي دهند و به وسيله انسان دگرگون مي شود.
2- محيط اجتماعي که موضوع بحث روانشناسان اجتماعي است.
3- محيط فرهنگي که شامل کتاب ها، قوانين، بناها و … مي شود. محيط فرهنگي به وسيله انسان ايجاد شده و تاريخ را منعکس مي کند.

برخي ديگر از صاحبظران  چهار نوع محيط را تعريف مي کنند:

1. محيط کالبدي: شامل محيط هاي فيزيکي و فضاهاي مصنوع
2. محيط اجتماعي: افراد و گروهها و …
3. محيط روانشناختي: آنچه که در ذهن فرد رخ مي دهد.
4. محيط رفتاري: مجموعه عواملي که فرد به آنها واکنش مي دهد.

نکته اصلي اين طبقه بندي ها و دسته بندي هاي مشابه، تمايز بين جهان واقعي، حقيقي يا عيني اطراف انسان و جهان پديدار شناختي است که خود آگاه يا ناخودآگاه الگوهاي رفتاري و واکنش هاي روحي مردم را تحت تأثير قرار مي دهد اين بحث به مباني روانشناسي گشتالت بازمي گردد.

سانفیلد محیط را به عنوان سلسله مراتبی تعریف می کند که در آن فرد ، مرکز آن محسوب شده و توسط محیط رفتاری، محیط ادراکی، محیط عملی و محیط جغرافیایی احاطه شده است. محیط جغرافیایی کل جهان خارجی را به فرد نسبت می دهد. قسمتی از محیط جغرافیایی محیط عملی است که شامل آن بخش هایی می شود که روی فرد صرفنظر از آگاهی او تاثیر می گذارد. محیط عملی ، محیط ادراکی را در بر می گیرد که شامل قسمتهایی از محیط عملی است که درآن فرد به طور کامل از آن آگاهی دارد و دلیل این امر حضور احساس یا تجارب گذشته وی به حساب می آید. مرکز جای گرفته این سلسله مراتب ، محیط رفتاری است که قسمتی از محیط ادراکی محسوب می شود و در آن واکنش های فرد به محیط را در بر می گیرد.

در نهایت، از نگاهی دیگر می توان در هزاره سوم محیط یا محیط زیست ( معادل و برابر بایکدیگر) در تعریف در برگیرنده مقوله های فرهنگ، سیاست ، اقتصاد ، طبیعت و صنعت است.

منابع:

  • حسین پور، علی و شیرازی زاده، آیناز: محیط زیست شهر خلاق، 1394، نشر طحان/هله

ارائه دیدگاه غیرفعال است