پیشینه شناسی مفهوم توسعه پایدار

در تداوم سیر تکوین مفهوم پایداری و توسعه پایدار گروه ها، سازمان ها  و نهادهای مختلف بین المللی سعی در تبیین جنبه ها و وجوه مختلف توسعه پایدار نمودند که البته وقایعی چون افزایش سریع جمعیت، معضلات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی نیز در تکوین این مفهوم نقش اساسی داشتند.

sustainable-city-diagram

در سال 1948 اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت جهت همکاری و مشارکت سازمان های مختلف مردمی و دولتی برای حفاظت از محیط زیست زمین تاسیس شد. اولین گردهمایی محیط زیست در اروپا در سال 1957 جهت توسعه کیفیت محیط برگزار شد. از سال 1962 که گفته می شود اغاز جنبش زیست محیطی مدرن است گزارش ها و کنفرانس ها و برنامه هایی نظیر برنامه “انسان و زیست کره -1971 “، “گزارش فونیکس- 1971 “، “کنفرانس استکهلم سازمان ملل- 1972 “، “کنفرانس جهانی جمعیت- 1974 “، “بیانیه کوکویک- 1974 “، “کنفرانس زیستگاه سازمان ملل- 1976، در تکوین مفهوم توسعه پایدار نقش داشتند. در سال 1987 گزارش برانت لند در کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه با عنوان “آینده مشترک ما ” مطرح گردید و برای نخستین بار اصطلاح توسعه پایدار در یک سند بین المللی مطرح شد. در سال 1990 سازمان ملل برنامه شهرهای پایدار را برای کمک به شهرهایی که قدم به سوی توسعه پایدار بر می دارند ارائه نمود در سال 1992 اجلاس زمین در ریودوژانیروی برزیل برگزار گردید که دستور کار 21 و بیانیه ریو از مهم ترین دستاوردهای این اجلاس بود و بر اساس آن دولت ها موظف شدند چارچوب استراتژیک خاصی را برگزینند که ترکیب اهداف توسعه ای و زیست محیطی را میسر سازد.

تشکیل کنفرانس قاهره در سال 1994 ، تحقیقات گروهی از محققان به نام بکویست در سال 1995، کنفرانس زیستگاه 2 در استانبول در 1996 و نهایتا اجلاس ژوهانسبورگ در سال 2002 از جمله مهم ترین گام ها در تکوین مفهوم توسعه پایدار بوده است. درتداوم وسیر تکوینی مفهوم توسعه پایدار جنبشی به نام نوشهرگرایی در ایالات متحده در سال 1993 شکل گرفت که به دنبال ارتقای کیفیت سکونت در حوزه منطقه و برنامه ریزی منطقه ای و همچنین حوزه برنامه ریزی و طراحی شهری بود رویکردهای این جنبش به تدریج در سراسر جهان مقبولیت و رواج یافت.

پایداری به معنای داشتن تاثیر مثبت روی اجتماع، اقتصاد و شرایط محیطی مردم در آینده و یا در مکان های دیگر آورده شده است. اگرچه مفهوم پایداری گستره ای جهانی دارد، اما به نظر می رسد زمانی معنی دار و قابل حصول خواهد بود که از طریق ابتکارات محلی با تفکری جهانی عملی شود. در این میان پایداری از آن شهرها و یا فضاهای شهری است که تداوم فرهنگی را ارتقا بخشیده و به بقا و پایداری شهروندان نیز کمک کنند و زمینه رشد فردی آنها را فراهم آورده یا تقویت کند و بر حس ارتباط در زمان و مکان بیفزاید.

در حقیقت بیشتر به نظر می رسد که پایداری یک فرآیند باشد تا یک سری از ایده های به هم پیوسته، که اصول پایه ای آن از تغییر شرایط، ایده ها و قابلیت های تکنولوژیکی استنتاج می شود. از آنجا که توسعه پایدار مفهومی چند بعدی است ارائه یک تعریف دقیق از آن امکان پذیر نمی باشد. کمیسیون بین المللی محیط زیست و توسعه ساده ترین تعریف را چنین ارائه نموده است: توسعه ای که نیازهای فعلی را بدون خدشه دار کردن توانائی نسل آینده برای رفع نیازهای خود، برآورده سازد. همچنین توسعه پایدار را رفع نیازهای نسل حاضر از طریق یکپارچگی حمایت محیطی ، پیشرفت اجتماعی و موفقیت اقتصادی تعریف نموده اند.

نوشهرگرایی که در زبان پارسی به معادل­هایی چون شهرگرایی جدید یا شهرسازی جدید نیز برگردان شده است با بحث درباره هدایت رشد حومه شهری در قالب خلق شهرها و مجتمع­های کوچک گسترش شهرها را به چالش می­خواند. این گرایش در طرح این پیشنهاد، به احیای انگاره­های طراحی و برنامه ریزی شهری که در اوایل قرن بیستم شکل گرفتند، اما برای پاسخگویی به الگوهای زندگی مدرن انطباق یافته­اند به شدت اتکا دارد. نوشهرگرایی در رابطه با برنامه ریزی منطقه ای اصول و راهبردهایی به منظور تعادل بخشی به فضا پیشنهاد می نماید. از جمله این اصول “توسعه و سازماندهی شهرک ها و روستاها به گونه ای که بین مسکن و اشتغال و خدمات تعادل ایجاد کند نه این که به حومه های خوابگاهی بدل شوند” می باشد. اعتقاد این جنبش بر آن است که استراتژی های آنان در عرصه منطقه می تواند موجب کاهش ازدحام، ترافیک و تصادف و از طرف دیگر موجب کنترل توسعه پراکنده شهری و روستایی گردد.