شناخت و بررسی ابعاد فضای شهری

شهر بارزترین نمود تمایل و نیاز بشر به زندگی جمعی و به منزله کالبدی است که به واسطه حضور و حرکت انسان جان می گیرد و به حیات خود ادامه می دهد. این کالبد با گذشت زمان واجد هویت می شود. فضای شهری به یاری تجسم و تصوری که ناظر از وسعت و حدود آن و نیز احساس حرکت در آن پیدا می کند, ادراک می شود. فضا در شهرسازی ساختاری است که انسان برای تصاحب فضای نامحدود می سازد. فضای شهر به مفهوم عام آن شامل تمامی فضاهای ساخته نشده در یک شهر است و فضای شهری به مفهوم خاص و متداول آن در زبان تخصصی شهرسازی بخشی از فضای عمومی با خصوصیات متمایز است که زندگی شهری و مراوده اجتماعی در آنها صورت می گیرد.

urban_space
اگر در فضا از نظر بصری کشش وجود داشته باشد احساس حرکت ناظر در آن و ادراک بصری وی کاملاً در هم می آمیزند. فضای شهری ساختاری است سازمان یافته، آراسته و واجد نظم که به عنوان کالبدی برای فعالیتهای انسانی بر پایه قواعد معین و روشن استوار گشته است. این قواعد عبارت است از ارتباط میان شکل، بدنه، ساختمانهای محصور گسترده، هم شکلی و یا متنوع بودن آنها، ابعاد بدنه ها نسبت به پهنا و درازی فضا، زاویه گذرها و خیابانها، موقعیت و محل بناهای تاریخی و …. پس هر گشایش فضایی را نمی توان فضای شهری دانست بلکه باید در آن ارتباط ویژه بصری و حرکتی با خصوصیات گفته شده وجود داشته باشد.
مقوله دیگری که از فضا جدا نیست، زمان است. بیکن یادآور می شود که عامل زمان را در طراحی نمی توان نادیده گرفت. ارتباط فضاها را با هم همانطور که در طول زمان تجربه می شوند به صورت یک مسئله طراحی مطرح می کند که در آن هیچ جزئی را نباید بدون ارتباط با آنچه قبل و بعد می آید در نظر گرفت به هرحال ادراک فضایی ناظر در طول زمان تغییر می کند. به این معنی که دریافت معنی و مفهوم یک فضای شهری در طول تاریخ کاملاً متفاوت است که این امر به تفاوت در زندگی اجتماعی و فرهنگی و اصولاً فعالیت فضا در طول تاریخ بستگی دارد. لازم است به چند تعریف مقبول از فضای شهری پرداخته شود:

  • فضای شهری گونه ای هدفمند از فضای باز شهری و به تبع آن بخشی از محیط، که به واسطه قرارگیری در آن و وجود رابطه بلافصل میان آن و انسان در محل فضای شهری جای می گیرد.
  • فضای شهری , فضای عمومی است خارج از عرصه خصوصی فعالیتهای خارج از فضای مسکونی، فضای خصوصی ادارات و … که در اختیار شهروندان و متعلق به شهروندان است.
  • “فضای باز شهری” یا به عبارت خلاصه تر”فضای شهری” فضایی است به مثابه یک فرستنده با دارا بودن ویژگیهای آن.

تجربه دانش قرنها بر رابطه میان طراحی فضای شهری و شکلهای زندگی اجتماعی و نیز بر رابطه میان استفاده از ساختمانها و حضور افراد در خیابان و بر رابطه میان کیفیت هنری معماری و توجه و علاقه شهروندان به محیطشان و همچنین بر رابطه میان شکل مکانهای عمومی شهر و آرامش و آسایش شهروندان گواهی می دهد. طراحی فضای شهری، چگونه می تواند حس آسایش را بپروراند و موجب رونق ارتباطها شود؟ «دونالد اپل یارد» چنین مکانهایی را «محیط های در خور» (Caring Environments) نامیده است. آسایش، ناشی از تماس هایی است که لذت بخش است و مایه خشنودی، تماسهایی که اشخاص را به عنوان افرادی از جامعه تأیید می کند. شهر زنده، برای ایجاد این تجربه های دوست داشتنی، موقعیت ها و مکانهایی را فراهم می آورد.

ارائه دیدگاه غیرفعال است